De
kunstenaar en zijn gedachten
Sinds
1996 werkt Sebastiaan Spit, aan de hand van de waarneming, aan een
onderzoek van de abstractie in de schilderkunst. Voor hem zijn
wolkenformaties, niet alleen, wegens de voortdurende vorm
veranderingen, maar ook wegens de rustgevende en meditatieve
uitwerking op ons gevoel, het meest abstracte element in de
natuur. Sebastiaan Spit grijpt met zijn wolken schilderijen terug
op een Hollandse traditie uit de 17de eeuw. Hollandse landschappen
werden door een diepe horizon en indrukwekkende wolkenformaties
gekenmerkt; men denkt hierbij aan Jacob van Ruysdael. In de 19de
eeuw zette de traditie van de landschapschilderkunst zich voort in
de “Haagse School”. In deze tijd werden de eerste aanzetten
naar de abstracte schilderkunst reeds duidelijk doordat er niet
enkel werd afgebeeld maar ook verbeeld. De Hollandse kust werd
voor vele schilders het trefpunt, waar zij het bijzondere licht
tot thema maakte. Het was te verwachten dat na het onderzoek van
het licht verdere stappen volgden, en dat de analyse van de
schilderkunst op zich, spoedig onderwerp van de schilderkunst
werd. Theo van Doesburg en Piet Mondriaan waren met “De Stijl”
voorgangers van de Moderne en grondleggers van de abstracte
schilderkunst. Zij analyseerden en reduceerden de schilderkunst
tot op haar basisprincipes. De schilderkunst beperkte zich tot
geringe middelen, zoals de zwarte lijn en de in primair kleuren
rood, blauw en geel geschilderde kleurvlakken. Alleen uit deze
elementen werden de strenge geometrische komposities ontwikkeld.
Sebastiaan Spit voegt deze lange Hollandse traditie samen, om de
abstracte schilderkunst, enerzijds aan de hand van de figuratie
(wolken) en anderzijds aan de hand van de abstracte
“colourfield” schilderkunst te onderzoeken.
Binnen een realistisch afgebeelde wolkenformatie duiken op zich
staande, abstract geometrische vlakken op; meestal zeer vlak en
monochroom geschilderd, in een kleur die in de wolkenformatie is
terug te vinden of een complementaire kleur hiervan. Hierdoor
worden vele vragen opgeworpen die de toeschouwer tot denken
aanzetten. Is de afbeelding van de wolken daadwerkelijk een
afbeelding, of ontstaat deze compositie enkel door de daad van het
schilderen en is het hierdoor een hersenschim van de schilder als
afbeelding van de werkelijkheid? Sebastiaan Spit zoekt in zijn
schilderijen naar een schilderkunstige werkelijkheid. Noch de
visueel waarneembare werkelijkheid van de natuur, noch de
fotografische werkelijkheid daarvan, is voor hem uitgangspunt,
maar de schilderkunstige realiteit is waar het hem om gaat. In
zijn abstracte wolken zijn kleurvlakken zo geordend dat men wolken
kan herkennen, hoewel, uiteindelijk enkel maar kleurvelden in
olieverf op een ondergrond zijn opgedragen.
Een vergelijking met Jacob van Ruysdael ligt hier weer voor de
hand. Niet alle
door Van Ruysdael geschilderde landschappen zijn
afbeeldingen van de natuur geweest, de schilder had de vrijheid
genomen om in zijn atelier nieuwe composities uit te denken.
Waren, op deze manier, zijn landschappen afbeeldingen van de
werkelijkheid of verbeeldingen uit zijn fantasie? Het is bekend
dat de landschappen op vele schilderijen van Van Ruysdael, men
denkt hierbij specifiek aan “de joodse begraafplaats” niet in
de werkelijkheid zo bestonden als dat ze door hem waren afgebeeld.
Door een afbeelding die dichtbij een schijnbare werkelijkheid
ligt, maar in werkelijkheid een hersenschim van de kunstenaar is,
ontstaat een nieuw niveau van de werkelijkheid, die door dit
abstractieproces een toegevoegde uitwerking op ons gevoel heeft.
Door hun symbolische inhoud kunnen zo vele schilderijen uit de
middeleeuwen als abstract worden gezien, waarbij het om inhouden
gaat die, puur uit de figuratie, niet enkel als het object dat ze
voorstellen geïnterpreteerd mogen worden, omdat
de diepere zin boven het tastbare ligt. Alleen bij de
klassieke oudheid en de Renaissance kan men spreken over een op
zich staande figuratie die als inhoud in de kunst is geworden.
De ervaring van het abstracte is voor iedere toeschouwer
persoonlijk. Er zijn geen algemene objectieve ervaringen. De
persoonlijke achtergrond bepaalt iedere waarneming, die zo voor
een ieder subjectief en individueel blijft. Schilderkunst is met
betrekking tot de tijd en de ruimte een moment. Een klein deel van
de tijd wordt vastgehouden. Wolkenformaties zijn in de
werkelijkheid voortdurend bewegende volumes die nooit tot een
vaste vorm komen. Alleen in de schilderkunstige en fotografische
weergave komen zij tot rust. De tijd wordt vastgehouden en het
moment weergegeven. Het moment laat de werkelijkheid zien / in
afbeelding of verbeelding / in emotie / abstractie.
De hiermee samenhangende onderzoeken van Sebastiaan Spit zijn een
poging om de schilderkunst in relatie te brengen met tijd en
ruimte. Op kleine onregelmatige vormen en formaten worden ofwel
wolken of een monochroom geschilderd. Deze formaten kunnen zo aan
elkaar, met elkaar en door elkaar gecombineerd worden, zodat er
altijd weer een nieuw beeld ontstaat. Afhankelijk van tijd en
ruimte zal er altijd een nieuwe constellatie ontstaan, die wederom
voortdurend in beweging is. Het kan zelfs zo ver gaan dat de
toeschouwer zich, interactief, mengt in een nieuwe situatie. De
geheel individuele waarneming wordt hierdoor omgezet in een
interactieve handelen van de waarnemer. Door deze onophoudelijke
beweging is het schilderij nooit klaar. Steeds nieuwe delen kunnen
worden toegevoegd of omgewisseld. Ziet men de schilderkunst en
abstractie van uit dit standpunt van tijd en ruimte, dan krijgt de
verhouding tussen de toeschouwer en het schilderij, in het
bijzonder door de mogelijkheid om subjectief en interactief deel
uit te maken van het schilderij, een geheel nieuw en spannend
perspectief.
Dit experiment met onregelmatige vormen gecombineerd met
geometrische vormen en monochromie komt terug in de recente doeken
die Sebastiaan Spit naar aanleiding van zijn onderzoek naar tijd
en ruimte heeft geschilderd. In tegenstelling tot de losse panelen
die onafhankelijk van elkaar kunnen worden samengebracht tot
installaties, zijn deze doeken voor wat de compositie betreft
vastgelegd. De relatie met tijd en ruimte wordt in deze doeken
gezocht in de verschillende perspectieven die naast elkaar worden
geplaatst. Ging het bij de panelen om afzonderlijke
wolkenformaties die, in alle vrijheid, konden worden afgewisseld
en aangevuld door monochromen en andere wolkenformaties om zo tot
een nooit te voltooien
schilderij te komen dat in tijd en ruimte, buiten een
vaststaand kader, altijd zou kunnen verder groeien zover de wand
waarop deze hangen dat in de breedte en hoogte toelaat. De ruimte
voor het schilderij kan enkel bij het schilderij worden betrokken
door een tweede of derde muur in de installatie te betrekken. Zo
gaat het Sebastiaan, in deze recente doeken, juist om deze ruimte
die zich achter en voor het schilderij bevindt. Het beste is dit
te vergelijken met het zoomobjectief van een camera, behalve dat
een camera niet gelijktijdig de ruimte voor de lens als achter de
lens kan waarnemen. Indien de camera gericht is op een
wolkenformatie kan deze wolkenformatie volkomen van vorm en diepte
veranderen naargelang hierop wordt in- of uitgezoomd. Hoe dichter
op de wolk wordt ingezoomd zal de ruimte om de wolk moeten plaats
maken voor details waardoor deze zijn contouren en vorm zal
verliezen in abstracte vormen van kleur en licht.
De dieptewerking, maar ook het platte vlak is voor vele schilders
door de geschiedenis heen, een uitgangspunt geweest om zich mee
bezig te houden. Sebastiaan Spit brengt deze elementen samen om
hiermee een verwijzing naar een aantal schilderkunstige principes
te kunnen maken.
Allereerst is er het platte vlak; Sebastiaan Spit maakt binnen
zijn werk een vergelijking met schilders als Mondriaan, van
Doesburg of Malewitch.
De catalogus bij een tentoonstelling, in het stedelijk
museum in Amsterdam in 1989, van het werk van Malewitch zegt over
een suprematistisch vierkant uit 1914-15 het volgende: “Het
Zwarte Vierkant is de eerste en meest radicale uiting van het door
Malewich gecreëerde Suprematisme. Het is geometrisch bezien een
licht afwijkend vierkant. Als schilderij is dit Zwarte Vierkant
geschilderd in een wit vierkant terrein. Het schilderij Zwart
Vierkant voldoet op volstrekte wijze aan Malewitch´ opvatting dat
de schilderkunstige vorm niet een afgeleide is van de
werkelijkheid maar een zelfstandig bestaan heeft met zijn eigen
zeggingskracht. Het Zwarte Vierkant heeft alle schilderkunstige
voorstellingen van daarvoor geabsorbeerd, het blokkeert de
naturalistische imitatie, het is aanwezig als een absolute vorm en
het kondigt een kunst aan waarin de vrije vormen- zonder of met
betrokkenheid- de zin van het schilderij uitmaken. In het
Suprematisme zijn de vormen van geschilderde kleurvelden autonoom.
Hun onderlinge relatie binnen het schilderij tendeert niet naar
traditionele compositie. Er wordt geen verband gezocht met een
drie-dimensionale ruimte die perspectivisch voorstelbaar wordt.
Wel spreekt Malewitch bij herhaling over een ruimte die zich
onttrekt aan de aardse voorstelling".
Als tweede is er de ruimte; Sebastiaan Spit stelt Las meninas
ofwel de Hofdames van Diego Velasquez tegenover het Zwarte
Vierkant van Malewitch. Velasquez creëert een ruimte, die in
tegenstelling tot het platte vierkant van Malewitch niet alleen in
de diepte gaat, maar zelfs de ruimte die zich vóór het
schilderij bevindt laat meespelen. Het schilderij heet de Hofdames
en eigenlijk worden deze hofdames geportretteerd zonder direct
onderwerp van het schilderij te zijn. Velasquez beeldt zichzelf af
werkend aan een groot schilderij. De Hofdames die in werkelijkheid
zijn geportretteerd staan echter vóór het doek waaraan Velasquez
op dat moment werkt, met hun ruggen naar Velasquez toe. Velasquez
kijkt als het ware over de koppen van de hofdames in de ruimte vóór
het schilderij, om daar het object te vinden waar hij aan werkt.
Zouden wij ons als toeschouwer voor dit schilderij bevinden, dan
zou de illusie kunnen ontstaan dat wij de modellen zijn die
Velasquez aan het schilderen is. Het geschilderde object ligt dus
duidelijk vóór het doek. Kijken we over de rechter schouder van
Velasquez, dan zien we op de muur achter hem, een spiegel hangen.
Deze spiegel reflecteert de scène voor het doek; in ieder geval
laat het ons zien waar Velasquez op dat moment aan schijnt te
werken. Niet alleen door het formaat (317 x 274 cm) heeft dit
schilderij z´n uitwerking in de ruimte, maar ook door de derde
dimensie die, in dit geval, niet alleen in de diepte z´n werking
heeft maar ook naar de ruimte voor het schilderij.
De dieptewerking die Velasquez heeft bereikt door het
centrum hiervan te leggen op de oppervlakte van het linnen, daar
waar hij zich zelf heeft afgebeeld, om vandaar uit de ruimte
achter zich en voor zich te bespelen tot ver voor en achter de
oppervlakte van het linnen, is voor Sebastiaan Spit het
uitgangspunt om zijn recente schilderijen in relatie te brengen
met tijd en ruimte. De monochrome vlakken duiden de oppervlakte
van het linnen aan, maar zijn tegelijkertijd verwijzingen naar de
hiervoor beschreven schilders uit de 20ste eeuw en / of
architecturale elementen die op de voorgrond staan van de
geschilderde wolkenformaties. Aan de hand van een realistisch
waarneembare werkelijkheid als wolken is Sebastiaan Spit instaat
om abstracte thema´s als tijd en ruimte, maar ook figuratie en
non-figuratie, monochromie, geometrie en verschillende
schilderkunstige technieken en stijlen, in de vorm van
schilderijen en geschilderde installaties op z´n schilderkunstige
waarde te analyseren.
Exposities
(Selectie
vanaf 2001)
Sebastiaan
Spit exposeert sinds 1987 in galeries en op kunstbeurzen in
Nederland, Duitsland en andere landen. Er zijn verschillende
catalogi van zijn werk uitgebracht.
Hier onder vindt u een selectie uit de exposities vanaf 2001
2006
Kunstmesse,
Köln (D)
Kunstmesse, Karlsruhe (D)
Art Fair, Den Haag (NL)
Art Amsterdam, Amsterdam (NL)
2005
Lineart
Gent 2005, Flanders Expo (B)
St'art Strasbourg, Parc des Expositions Strasbourg-Wacken (Fr)
Galerie Jas/Antiquariaat Victor Couwenberg, Bunnik (NL)
Art.Fair
Cologne (D)
EXPO XXI, Köln (D)
2004
Museum
Baden, Solingen (D)
2003
Kunst
RAI, Amsterdam (NL)
Galerie Molenaars, Breda (NL)
Maacher Kulturhuef, Grevenmacher (Lux.)
Musee Rimbaud, Charleville-Mézières (Fr.)
2002
Walter
Urs / Maisenbacher, Pforzheim (D)
Linde AG, Köln (D)
2001
Galerie de Natris, Nijmegen (NL)
Galerie Kokon, Tilburg (NL)
“Natur-Labor: water-lucht-aarde”, Natuurmuseum Brabant,
Tilburg (NL)
|
